Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադար

The Genealogy of the Persian Kings

The following is a translation of Chapter 52 of Arakel of Tabriz’ History detailing the genealogy of the Safavid dynasty of Iran.

ԳԼՈՒԽ ԾԲ
ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐՆԵՐԻ ԱԶԳԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սկզբում եղել Է Շխսաֆին, որ Արտաբիլի իշխանն էր, սրա որդին է Շըխ-Հայդարը։ Այս Հայդարը կին առավ քրոջը Թավրիզի Յաղուր թագավորի, որ Ջահանշահ թաղավորի թոռն էր։ Շըխ֊ Հայդարից եւ Ցաղուր թագավորի քրոջից ծնվում է մի որդի եւ անվանվում Իսմայիր։ Այս Հայդարը եւ իր կինը մտածում են թույնով սպանել Ցաղուբ թագավորին, որպեսզի իրենք գրավեն թագավորությունը։

CHAPTER 52
THE GENEALOGY OF THE PERSIAN KINGS

In the beginning there was Sheikh Safi, who was the ruler of Ardabil. His son is Sheikh Haydar. This Haydar took as wife the sister of King Uzun Hasan of Tabriz, the grandson of Jahan Shah. To them was born a son, named Ismail. Haydar and his wife planned to poison King Uzun Hasan, in order to take his throne.

Շատ սիրելու պատրվակով Ցաղուբ թագավորին ճաշի են հրավիրում եւ ուտելու են տալիս թունավորված կերակուրը։ Ուտելուց հետո զգաց, որ կերակուրը թունավորված է, ուստի բռնի կերպով նրանց եւս ուտել է տալիս կերակուրից։ Սրանք երեքը՝ Ցաղուբ թագավորը, քույրը եւ Շըխ-Հայդարը միասին մեռնում են։ Ապա երկիրը անտեր է մնում, ծագում են խռովություններ ու պատերազմներ։ Մանուկ Իսմայիլին փախցնում են Ախթամար կղզին, այնտեղ սնվում (դաստիարակում) եւ հասնում է արբունքի։

With a convincing pretext, they invited King Uzun Hasan for a meal and served him the poisoned food. Having eaten, he felt that it had been poisoned, and forced them to eat of the food as well. The three of them, King Uzun Hasan, his sister and Sheikh Haydar all died. The land was ungoverned, and chaos and war broke out. Their son Ismail was taken to Akhtamar Island, where he was raised until he reached puberty.

Այդ ժամանակ սրա ազգականները առնում են նրան, բերում եւ բոլորին հայտնում, թե երկու կողմերի ժառանգն է սա, քանզի Շըխ-Հայդարի որդին է, Յաղուբ թագավորի էլ՝ քեռորդին։ Ուստի, բոլորը համաձայնվելով, նրան թագավոր են դարձնում Յաղուբ թագավորի տեղը։

At that time, his relatives revealed to all that he was the rightful heir, because he was the son of Sheikh Haydar and the nephew of King Uzun Hasan. Everyone agreed, and he succeeded Uzun Hasan.

Այս Իսմայիլը սերում է Շահթահմազին, իսկ սա երկրորդ Շահիսմայելին ու Շահխուդաբանդային։ Շահթահմազից Հետո թագավորում է երկրորդ Շահիսմայելը, իսկ այս Շահիսմայելից հետո՝ Շահխուդբանդան։ Սրանից հետո թագավորում է սրա որդի Շահ-Աբաս առաջինը։ Սրանից հետո թագավորում է սրա թոռ Շահսեֆին։ Սրանից հետո թագավորում է սրա որդի Շահ–Աբաս երկրորդը։ Եվ մեր 1115 (1666) թվի սեպտեմբերի տասին մեռավ այս Շահ-Աբաս երկրորդը։ Նույն թվին եւ նույն ամսին նրա տեղը թագավոր դրին նույնի որդի Շահսեֆիին ըսա իր պապի անվան, ուստի սրան անվանում ենք Շահսեֆի երկրորդ։

This Ismail had a son Shah Tahmasp, who in turn had Shah Ismail II and Shah Khodabanda. Shah Tahmasp was succeeded by Shah Ismail II, who in turn was succeeded by Shah Khodabanda. Then came his son Shah Abbas, and then his son Shah Safi. Afterwards came his son Shah Abbas II, who died on September 10th, 1666. In the same month, he was succeeded by his son, Shah Safi II.

Շահսեֆիի թագավոր նստելուց հետո, որովհետեւ ինքը միշտ ցավագար էր, ուստի շրջակա թշնամիները ասպատակեցին սրա երկիրը, որի համար գուշակները ասել են, թե այն օրը եւ ժամը, երբ նա նստեց թագավոր, երջանիկ օր չէր, ուստի հմայքով ընտրեցին երջանիկ օր եւ կրկին նստեցրին աթոռ եւ փոխեցին անունը, անվանեցին Շահ-Սուլեյման, եւ այժմ սրան Շահ-Սուլեյման են կոչում։

After Shah Safi II took over, the surrounding enemies, hearing that he was unwell, raided his country, about which the prophets said that day he reigned was not a happy day. So they preternaturally picked a happier day to reenthrone him and changed his name to Shah Suleiman, which is the name he currently goes by.

End Chapter.

Three mistakes in Arakel’s account that are worth noting:

-King Uzun Hasan also could not have been the grandson of Jahan Shah, given that there was less than a 30 year gap between their estimated dates of birth.

-Sheikh Haydar probably married the daughter of King Uzun, not his sister.

-The story of the poisoning of King Uzun is not attested in any other known sources and is probably false. Sheikh Haydar was killed in battle and Ismail took refuge in Gilan, not on the Akhtamar Island of Lake Van.

Despite these, the genealogy is quite accurate (although there was a 130 year gap between Sheikh Safi and Haydar, and so Haydar could not have been his son, Sheikh Safi is the eponym of the Safavid dynasty founded by Shah Ismail I).

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on email
Share on print

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *