Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադարան . ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ . Չորրորդ Հայքի Գրադար

Հոգիս Աքսորեալ

ԵՐՐՈՐԴ ՄԱՍ

Հեղինակ՝ Զապէլ Եսայեան

Ժամը յառաջացած էր երբ տիկին Դանիէլեան երեւցաւ. հիւրասենեակին մէջ առանձին խումբեր կազմած հիւրերը կը վիճաբանէին ջերմօրէն զանազան խնդիրներու մասին։ Ես ինքս բուռն վէճի բռնուած երիտասարդ գրողներու հետ կը ջանայի ցրուել անկեղծ ու երբեմն երեւութական սկեպտիկութիւնը որ այդ ժամանակէն առաջ հասունցած երիտասարդութիւնը պարտական կը համարէր ցուցադրել։ Ամէն մէկը կարծես քէնոտած անկարելի բաղձանքներու դէմ՝ կ՚ուզէին փառաւորուիլ իրենց անկարողութիւնով եւ ջանալ ստեղծել այն փղոսկրէ աշտարակը որը ես բանտ կը համարեմ իմ բաբախուն եւ անյագ մտածումիս համար։

Վիճաբանութիւնը ընդհատեցի եւ իմ ուշադրութիւնս ակամայ կեդրոնացաւ տիկին Դանիէլեանի վրայ։ Սեւ շղարշէ պարզ հագուստ մը հագած, մազերը ամփոփած գլխուն ետեւ անիկա կը յառաջանար բարեւելով. դէմքը ժպտուն եւ գոհունակ։ Վարդի ծաւալող եւ թափանցող բուրմունք մը հետք կը մնար իր անցած տեղէն եւ իր ամէն մէկ քայլին բուրումի աւելի ուժգին ալիք մը կը բարձրանար տարածուելով։

Իր ետեւէն խօսելով մտան Հրանդ Չէրքէզեան եւ տարէց պարոն մը։ Կարծես փողոցի մէջ կը քալէին անուշադիր ամենուն բայց երբ օրիորդ Վառվառեան ընդ առաջ գնաց, Չէրքէզեան սթափածի նման գլուխը բարձրացուց եւ իր աչքերը երկարօրէն եւ հիացումով ժպտեցան Սօֆիի գեղեցկութեան։

Տիկին Դանիէլեան ինձ մօտ եկաւ եւ բարեւելէ յետոյ կանգ առաւ եւ ըսաւ։

—Ձեր ցուցահանդէսին համար կարգադրիչ յանձնախումբը կազմուեցաւ. նախագահն է Վահան Տիրան պէյ. շատ լաւ ընտրութիւն։

Խօսակցութիւնը անմիջապէս կեդրոնացաւ իմ եւ պատկերներուս վրայ։

Այտերս կ՚այրէին տենդով եւ սրտիս մէջ տարօրինակ յուզմունք կար։ Քանի քայլ առ քայլ կը մօտենանք այն օրուան երբ իմ գործս դէմ առ դէմ պիտի գայ հասարակութեան հետ, անբացատրելի յուզում մը, գրեթէ երկիրներու մէջ ուր սակայն շատ աւելի դժուարահաճ եւ գիտակից մարդոց նայուածքը կ՚անցնի ցուցադրուած պատկերներու վրայէն։ Այնտեղ պարզ հետաքրքրութեան մը արժանանալը յաղթանակ մըն է, բայց այստեղ արդէն իսկ խնդիրը ուրիշ բան է. պիտի կարենա՞մ արդեօք դուրս գալ իմ հոգեկան առանձնութենէս եւ վերստին կապել խզուած կապերէն մէկ քանին։ Սրահը, ծաղիկները, Սօֆիին շնորհադէմքը, մարդոց գլուխները, տիկին Դանիէլեանի ժպիտը, ամէն ինչ իրար կը խառնուին, կը դառնան շուրջս, կարծես շփոթ երազի մը մէջ։ Հոգոյս խորքերէն յուզմունքի անծանօթ ալիք մը կը բարձրանայ եւ մտածումս կը տարուբերէ։ Յաջողութեան յոյսն է, թէ ուրիշ եւ անծանօթ բանի մը նախազգացումը։ Չեմ գիտեր։ Վերածնող եւ վերածաղկող հայ հասարակութեան մէջ կարող եմ մէկ օրէն միւսը առաջնակարգ դէմքերէն մէկը դառնալ… կարծես դարերէ ի վեր բռնութեան եւ ստրկութեան ճնշումին տակ հեծող ժողովուրդին ազատագրումի ճիչերէն մէկն է որ պէտք է արձակեմ, ուժովը իմ սեպհական տաղանդիս, իմ ներքին եւ առանձին զօրութեամբս։ Ու այդ զգացումը այնպիսի տարերային ուժով մը զիս կը վերացնէ որ բոլոր հաճոյքները եւ տխրութիւնները, կնոջ յատուկ փառասիրութիւնները եւ յուսաբեկութիւնները կը թուին ափ մը մոխիր, դէպի երկնակամարը սլացող բոցի մը շքեղութեան քով։

Իմ արուեստագէտի հպարտութիւնս ամենազօր է այդ միջոցին եւ անտարբերութեամբ կը դիտեմ թէ ինչպէս մարդոց հիացիկ ուշադրութիւնը կեդրոնացած է իմ վրաս։

Ես եմ այլեւս կեդրոնական անձը. Սօֆիին գեղեցկութիւնը, տիկին Դանիէլեանի հրապոյրը անտեսուած են այդ րոպէին եւ բոլորն ալ շուրջս խմբուած կարծես ակընկալու են իմ ակնարկիս ու ժպիտիս։ Ինչպէս եթէ նոր յայտնուած ըլլայի, նայուածքները կը ծանրաբեռնուին զանազան զգացումներով. կզգամ որ իմ ամէն մէկ շարժումիս կը համապատասխանէ իրենց հոգեկան յուզումը։ Արուեստը զիս կը զարդարէ ու լուսապսակ մը կը դնէ իմ շուրջս ու այլ եւս կարծես մէկ քայլս պիտի առնեմ փառքի ճանբուն վրայ։

Կը շարունակեն խօսիլ կարգադրիչ յանձնախումբի մասին։ Ցուցահանդէսը տեղի պիտի ունենայ Ալիանս ֆրանսէզի սրահներուն մէջ։ Կը խօսին նաեւ յանձնախումբի նախագահի մասին։ Վահան Տիրան պէյ ամադէօր մըն է, նուրբ ճաշակի եւ բարձր դաստիարակութեան տէր, թոռը յայտնի պետական անձնաւորութեան, անիկա կը պատկանի կաթոլիկ ընտանիքի մը որ աւանդութիւնը ունի պաշտպան հանդիսանալ ազգային արուեստի բոլոր արտայայտութիւններուն։

Յանկարծ չեմ գիտեր ինչպէս ուշադրութիւնը կը խզուի եւ նոր խօսակցութիւններ կը խմբեն մարդիկը։ Տիկին Դանիէլեան պահ մը խառնուելէ յետոյ վիճաբանութեան մը նոր հրատարակուած բանաստեղծութեանց հատորի մը մասին, կը մեկուսանայ եւ ես ուշադրութեամբ կը հետեւիմ իրեն։ Այս պահուս գլուխը թեթեւ մը հակած մէկ ուսին, կը նայի ժպտելով ու աչքերը իրենց շատ պայծառ նայուածքով, գորովագին եւ սիրազեղ, կարծես խոնաւ կը դառնան հետզհետէ։ Իր քունքերուն նրբին փափկութիւնը ոչ մէկ կնճիռ ունի տակաւին, բայց տարիքին ազդեցութիւնը զգալի է ընդհանուր յոգնութեան արտայայտութիւնով որ շատ փափուկ եւ շատ նրբին դիւրաբեկութեան տպաւորութիւն մը կ՚ընէ։ Դանդաղ քայլերով Չէրքէզեան մօտեցաւ անոր թիկնաթոռի յենակին եւ սկսան առանձին քանի մը խօսք փոխանակել։

Հետզհետէ տիկին Դանիէլեանի ձայնը իր կողմ հրաւիրեց ուշադրութիւնները, առանձին խօսակցութիւնները դադրեցան։ Դարձեալ խօսքը եկաւ յանգեցաւ նոր հրատարակուած բանաստեղծութեան հատորին վրայ։ Տիկին Դանիէլեան երկար խօսեցաւ իր մտածումը ընդլայնելով։ Զինքը կը դիտէի մեծ ուշադրութեամբ։ Անիկա կարծես կերպարանափոխ եղած էր. այս ոչ այն կինն էր, որ տեսայ նաւամատոյցը, ոչ այն կինը որ մտաւ սրահ այս իրիկուն եւ որ կարծես իր սեւ հագուստին մէջ կը սարսռար յուզումով։ Այժմ հաստատ եւ հաւասարակշիռ իմացականութիւն մըն էր որ հեզասահ եւ դիւրին իր միտքը կը պարզէր, մեկնելով հաստատ հիմունքներէ եւ հասնելով տրամաբանական եզրակացութիւններու։ Իր ձայնը յստակ, յուզումնալի, հաճելի էր լսել եթէ նոյն իսկ մտքին չի հետեւէինք։ Լուսամփոփին վարդագոյն լոյսին մէջ ճակատը աւելի պարզ էր ու լուսաւոր եւ կարծես մազերուն ճերմակ թելերը իմաստ մը կստանային։

Անգամ մը եւս խորհեցայ։ Ի՜նչ շռայլութիւն եւ պերճանք ամուլ մնացած։ Այն բոլորը որ կայ արդէն այն բոլոր սերմերը որ պիտի ծաղկին, կարող են զարդարել դժուարահաճ ժողովուրդի մը գեղարուեստական կեանքը։ Բայց այդ բոլորը ցրիւ են ու ամէն մէկը կղզիացած իր մէջ եւ զրկուած այն կենսահիւթէն որ պիտի ուռճացնէր եւ ծաղկեցնէր այդ ընդունակութիւնները իրենց սկզբնական ուժին համեմատութեամբ։

Ու տխրութիւնը որ կը ծածանի դէմքերու վրայ կարծես բացատրելի կը դառնայ իմ մտատանջ հետաքրքրութեանս։

Սօֆի կարծես ցրուելու համար յայտնուող անձկութիւնը անցաւ դաշնակին առաջ եւ ահա մատները անցան ստեղնաշարին վրայէն։ Ամենքն ալ լռեցին ու լսեցին։

Յանկարծ ինքզինքս զգացի յոգնած ու սպառած։ Գլուխս կրթնցուցի թիկնաթոռին յենակին ու լսեցի. տարտամ երազանքի մը մէջ մտածումս կը թափառէր։ Վարդի աւելի բարկ բուրմունք մը, եւ զգացի որ տիկին Դանիէլեանը կ՚անցնէր մօտէս։ Հեռուն վարագոյրի մը ստուերին մէջ Չէրքէզեանը կեցեր էր առանձին ու յանկարծ անդրադարձայ որ ոչ մէկ բառ չարտասանեց անիկա…ինչո՞ւ այնքան խիստ է ամէնուն նկատմամբ եւ արդեօք ճնշուած չէ խղճահարութենէ… ինչո՞ւ անբացատրելի է տիկին Դանիէլեանի վարմունքը այն անձին նկատմամբ որուն վրայ Սօֆին խօսեցաւ ինձ։ Ինչքան բարդ է ամէն ինչ ու խորախորհուրդ եւ ինչքան ծալքեր ունին հոգիները այս զարմանալի քաղաքին մէջ… եւ նոյն ինքս ես… ինչո՞ւ զուարթ էի այնքան եւ հիմակ կարծես պիտի արտասուեմ. ջիղերս յուզուած սրահին գերագրգռուած մթնոլորդէն, երաժշտութենէն եւ այդ վարդի բուրումէն, որով կարծես այլ եւս յաւէտ ամէնքս ալ արբեցած պիտի մնանք։

Վարագոյրին ստուերին մէջէն Չէրքէզեան կու գայ դէպ ինձ։ Երաժշտութիւնը լռեց։

—Կ՚ուզե՞ս երթանք, ես քեզ կ՚ընկերանամ, ուշ է արդէն։

Տիկին Դանիէլեան մեր կողմը կը բնակի ու երեքով կը մեկնինք։

Այգը նոր բացուեր է եւ Ս. Խաչ եկեղեցիին զանգակը կը ղօղանջէ. օդին մէջ կնդրուկի համ կայ եւ շունչս կը բեռնաւորուի բաց պատուհանէն ներս խուժող արեւով, լոյսով եւ բուրմունքով։ Շատ կանուխ արթնցեր եմ եւ տենդագին յուզումով, կարծես դրդուած ո եւ է վտանգէ, իմ ինքնանկար պատկերիս առաջ կեցած, կը նայիմ։ Ես եմ ու ես չեմ. կարծես հին ժամանակներու կին մըն է որ կը ժպտի ինձ շրջանակին մէջէն։ Այսու ամենայնիւ ոչ միայն իր սիլուէթը ընտանի է ինձ, այլ նաեւ իր հոգին։ Անսահմանելի ժամանակներու ընթացքին այդ մարդկային երեւոյթը կարծես ձեւաւորուած ու անհետացած է գալ յանգելու համար իմ սեպհական ձեւիս որը սակայն վերջնականը չէ անշուշտ։

Կրցեր ե՞մ սեւեռել աչքերուս գոյնը որ այնքան փոփոխական է, երբեմն մթին, գրեթէ սեւ եւ երբեմն այնքան պայծառ որ այլ եւս գոյն չունի։ Հագուստիս կանանչորակ կապոյտ ծալքերը, որոնց երանգը ստուերի մը պէս կը կրկնուի աչքերուն մէջ, իմ պատկերիս կու տայ բիւզանդացի իշխանուհիի մը երեւոյթը. մանաւանը որ անիկա նկարուած է հիւանդութենէ մը ետք եւ այդ հիւծուած դէմքը, լայնաբիբ, վերեւէն կամարացող բարակ յօնքերով կը շեշտէ այդ տպաւորութիւնը, բայց շրթները չունին հնամենի պատկերի մը դալուկը եւ անոնց վրայ կը թափառի կարօտը ու տեսակ մը բաղձանք, անձկալի ու զարմացած ինչպէս դէմքը կնոջ մը յուզումնալի օրուան մը վաղորդայնին։ Դէմքը կնոջ մը որ անդունդի մը խորքերը սուզուած է եւ որ ամէն բան տեսած ու ամէն բան լսած ըլլալով կը բարձրանայ դէպի գագաթնակէտ մը։

Եթէ կարենային տեսնել այն բոլորը որ ուզած եմ դնել այդ պատկերին մէջ եւ շատ չի զբաղէին գիծերու կամաւ յառաջ բերուած անկատարութիւնով, եթէ կարենային ընդնշմարել այն տանջանքը, հայրենաբաղձութիւնը որ գալարած է միշտ հոգիս եւ ոչ թէ երիտասարդ կինը. ֆիզիքական անձը, կարող եմ յուսալ։

Եկեղեցիին զանգակները միշտ կը ղօղանջեն ու կարծես կը լսեմ առաւօտեան աղօթքը «Առաւօտ լուսոյ, արեգակն արդար… առ իս լոյս ծագեա…»։

Մեծավայելուչ գեղեցկութեան մը զգացումը կ՚ողողէ զիս այգուն պայծառ լոյսին մէջ եւ ամէն ինչ կարծես ուրիշ կերպարանք կ՚ստանայ իմ շուրջս։

Սրահին մէջ կը թափառիմ մէկ պատկերէս միւսը։ Ահա մեծ գիւղանկար մը, հարթ տարածութեան մը վրայ որ երկուքի բաժնուած է հեռաւորութեան մէջ կորսուող ուղիով մը, առանձին նոճի մը կը բարձրանայ գագաթը թեթեւ մը հակած։ Ու այդ նոճին ալ դարձեալ ես եմ անվերջ ճանբուն վրայ կանգնած, ճանբայ որ կը կորսուի անորոշ հեռաւորութեան մէջ եւ որ ոչ մէկ հանգրուանի կը հասնի։ Ես եմ դարձեալ ու իմ հոգիս, գարնանային սա պատկերը ուր նշենիները կը ծաղկին ամպերով բեռնաւոր երկնքին ներքեւ։ Ես եմ թափառական նաւակը ծովուն մէջ, որուն կոհակներուն վարդագոյն փրփուրները կարծես կը ծաղկին ու կը թառամին, անվերջ մինչեւ լեղակագոյն հորիզոնը որուն վրայ կարմիր ամպ մը կնճիռի մը նման կ՚երկարի։ Ես եմ սա կինը պատուհանին առաջք ակընկալու իր անգրաւելի երազին, կռնակը դարձուցած իր սենեակի շքեղ հանգստաւէտութեան։ Ու իմ հոգիս իր բազմադիմի երեսակներվ կը փորձէ արտայայտուիլ եւ պատկերանալ. բայց նաեւ ամէն մէկ նկարիս վրայ տխրութինը կայ անկարողութեան, որովհետեւ այդ բոլոր տակաւին չեն լսած համադրական խօսքը որ կը կրեմ իմ խորքիս մէջ, ու ամէն ինչ համր է ու մշուշոտ, ինչպէս ամպամած առաւօտը ուր տակաւին արեւը չէ ծագած։

Հիւանդագին սարսուռ մը, սարսուռ յոգնութեան եւ յուսաբեկութեան կը համակէ զիս ու կը նստիմ թիկնաթոռիս մէջ, երեսս դարձուցած պատուհանին, ուրկէ դուրս՝ ամենազօր բնութիւնը իր այլազան, շքեղ եւ լուսաւոր գեղեցկութեամբը կը պատասխանէ իմ անձկութեանս։

Փառատենչութեան տագնապներ, հաւատքով լիքը սլացումներ եւ սրտաբեկութիւն… Ահա իմ կեանքս։ Ինչո՞ւ նման չեմ ուրիշ կիներու եւ ինչու չեմ ճաշակեր անդորր խաղաղութիւնը այնքան ուրիշներու որոնք կը ծնին, կ՚ապրին եւ կը մեռնին ինքզինքին անգիտանալով։ Ո՞ւրկէ եկեր է ինձ այս ճաշակը անկարելիին որ զիս կը պահէ մշտնջենական յուզումի եւ անհամբերութեան մէջ, այնպէս որ երբեմն ես ինքզինքիս կը հարցնեմ. ինչո՞ւ տխուր եմ, կամ ինչո՞ւ ուրախ եմ այսքան։ Կարծես իմ հոգոյս խորհուրդին մէջ տեղի կ՚ունենան յաջողութիւններ կամ պարտութիւններ որոնց յետին ալիքները կը հասնին ինձ։

Պատճառը թերեւս մանկութիւնս էր որ անցեր է ջերմ եւ գորովալի շրջանակի մէջ։ Զիս մեծցուցեր են ինչպէս իշխանուհի պահպանելով զիս իրական կեանքի բոլոր կարծրութիւններէն։ Երբ առաջին անգամ աշխարհիս խիստ շունչը զգացի, նման էի ջերմանոցի մէջ ծաղկած ծաղիկի որ կ՚ենթարկուի արտաքին աշխարհի կլիմայական խստութիւններուն։

Գուրգուրանքի եւ անսահման սիրոյ այդ տաք շրջանակը իմ մէջս զարգացուց զգացողութեան այն հիւանդագին նրբութիւնը որ զիս կը դարձնէր մշտնջենապէս անհանգիստ, անձկալի եւ իմ մէջ յառաջ բերաւ անմիջական նպատակներէն անդին ձգտելու ջերմեռանդութիւնը։ Այս հոգեկան տրամադրութիւնը աղբիւրը եղաւ իմ ամենամեծ ուրախութիւններու եւ դժբաղդութիւններուս։ Զերծ ամէն կարգի անմիջական հոգերէ, շրջապատուած նախատեսնող եւ մանրակրկիտ խնամքով ես կորսնցուցի իրական կեանքի զգացումը եւ միտքս ու երեւակայութիւնս վարժութիւնը ստացան ազատօրէն սլանալու դէպի վերացական ոլորտները երազներուն։ Այսպէս է որ նրբազգած եւ անզէն յանկարծ դէմ առ դէմ գտնուեցայ կեանքի բիրտ անհրաժեշտութեանց, հոգիիս խօրքը պահելով կարօտը ոչ թէ անցեալ հանգիստ կեանքին այլ այն երազներուն որ այդ շրջանին կազմեր էի եւ որ աւելի իրական կեանքն էր ինձ համար քան կեանքն իսկ։

Այդ բոլորին հետեւանքն էին այն ոգեւորութիւնը, այն անխոնջ աշխատութիւնը որով փարեցայ արուեստին։ Այդտեղ արդէն կը փորձէի մարմին տալ իմ երազներուս, այդտեղ իմ հոգեկան տրամադրութիւններս գիծեր ու գոյներ կստանային եւ իմ ներքին եւ ինձ համար իսկ անըմբռնելի ներդաշնակութիւնը կը փորձէր արտայայտուիլ։

Գտնել մարդոց հոգիներուն ճամբան, դառնալ հաղորդական, իմ երազիս եւ յուզումիս կշռոյթը տալ իրենց անձեւ եւ անգոյն զգացումներուն. դառնալ ղեկավարը ցրուած եւ առանձինն հնչող երգերուն, ձեռք առնել անտեսանելի եւ ամենազօր տիրապետութիւնը արուեստագէտին, դառնալ գագաթներէն մէկը, որ կը բարձրանան մարդկային մակարդակէն վեր եւ որ կը համարեն իրենց մէջ ոչ միայն ամբողջութիւնը ներկայ կարելիութեանց, այլ եւ այն ինչ որ պիտի գայ, այն որ գալիք սերունդներուն կը պատկանի եւ որ տակաւին տարտամ, անձեւ ու անկարելի երազ է բազմութեան համար։

Ի՞նչ բանի վրայ հիմնուած է այս փառատենչութիւնը եւ ինչով կարող եմ արդարացնել զայն։ Միթէ նման եմ այն սնապարծ եւ փքացած մարդոց որոնք չեն գիտեր իրենց տկարութիւնները եւ ներողամիտ են իրենց անկարողութեանց համար։ Երբէք ոչ ոք այնքան յստակ եւ այնքան անողոք կերպով չի կարող տեսնել իր տկարութիւնները եւ յուսահատիլ որքան ես։ Բայց ես անվերջ պայքար մը պարտադրեր եմ ինքզինքիս։ Ինչո՞ւ… ո՞վ կը հարկադրէ զիս, իմ անսահման տենչա՞նքս… թերեւս։ Սակայն եղեր են ժամեր որ ուզեր եմ անկեղծօրէն ազատագրուիլ այդ հարկադրութենէն եւ իմ իդէալիս ցրտին առանձնութենէն իջնել ու խառնուիլ հասարակ մարդոց մէջ, զգալ իրենց ուրախութիւնները, իրենց համեստ յաղթանակները, ապրիլ ու մեռնիլ ինչպէս այնքան ուրիշներ, սեղմելով հորիզոնը իմ իղձերուս։

Բայց կարծես ինձմէ անկախ եւ ճակատագրական բան մը կայ իմ մէջ, կոչումը այն դժուարին դերին որ կը կարծեմ թէ պարտական եմ կատարել։ Ասիկա անդարմանելի հոգեկան վիճակ մըն է որուն ծագումը ինձմէ կը խուսափի եւ որուն թելադրած պայմաններուն գրեթէ անգիտակցաբար կը հնազանդիմ։ Ու ես հպարտ եմ ու իմ եսս կզգամ առանձին ու զօրեղ որուն երբեմն կը նայիմ հիացումով, երբեմն վախով եւ երբեմն ալ անձկութեամբ։

Դժուար է բացատրել հպարտութեան եւ խոնարհութեան այն խառն զգացումը որ կը բղխի կոչումէս եւ իմ միջոցներուս անկատարութենէն։ Երբեմն ինձ կը թուի որ անծանօթ եմ ինքզինքիս, թէ իմ խորքերուս մէջ կան զօրութիւններ որոնք երկնչելի են քանի որ անյայտ են. երբեմն կզգամ որ անյատակ վիհեր կան հոգոյս մէջ որոնց ափին կեցած կը սպասեմ յայտնութիւններու ու դիւրին ուրախութեանց եւ դիւրին տխրութեանց բոլոր դռները կը փակուին իմ դէմ։

Այսու ամենայնիւ, տկարութեան եւ սրտաբեկութեան ժամերու, ձայն մը ինձ կը մրմնջէ։

—Ինչո՞ւ… թերեւս այդ բոլորը պատրանք է, ցնորք… ունայնամտութիւն եւ կամ պարզապէս գերագրգռուած երեւակայութիւն։ Ինչո՞ւ մեկուսանալ քու կոչումիդ մէջ եւ ինչո՞ւ երթալ անմատչելի փառքի ետեւէն։ Երիտասարդ ես ու գեղեցիկ ու կեանքը ծաղկեալ պարտէզներ ունի անոնց համար որ երկրիս վրայ կը քալեն ու թեւաբախումներ չունին դէպի անկարելի հորիզոնները։ Ու այդ փորձութեան ժամերուն կը տեսնեմ սիրազեղ զոյգ մը որ վարդերով ծաղկած պարտէզի մը արեւոտ արահետին վրայէն կ՚երթան ձեռք ձեռքի, իրարու մրմնջելով գորովագին խօսքեր։